Όταν αρχίζεις να κατοικείς τη ζωή σου

Υπάρχουν αλλαγές που δεν τις καταλαβαίνουμε τη στιγμή που συμβαίνουν.

Αλλάζει ο τόπος. Οι δρόμοι. Το σπίτι στο οποίο επιστρέφουμε. Οι άνθρωποι που συναντάμε καθημερινά.

Κι όμως, πίσω από αυτή την εξωτερική αλλαγή συμβαίνει κάτι πολύ βαθύτερο:

για πρώτη φορά ίσως, καλούμαστε να υπάρξουμε χωρίς το γνώριμο βλέμμα των άλλων.

Εκεί όπου κανείς δεν ξέρει ποιοι ήμασταν, υπάρχει μια παράξενη ελευθερία.

Μπορούμε να αναρωτηθούμε ποιοι είμαστε όταν δεν χρειάζεται πια να επιβεβαιώσουμε αυτό που μέχρι τώρα πιστεύαμε ότι είμαστε.

Και αυτή η ελευθερία δεν είναι πάντα ευχάριστη.

Γιατί η ελευθερία έχει κόστος.

Ο Erik Erikson, μιλώντας για την ανάπτυξη της ταυτότητας, τοποθέτησε στο επίκεντρο της νεότητας ένα θεμελιώδες υπαρξιακό ερώτημα: «Ποιος είμαι;»

Η ταυτότητα, για τον Erikson, δεν είναι κάτι που απλώς μας δίνεται. Διαμορφώνεται μέσα από τις σχέσεις, τις εμπειρίες, τις επιλογές, τις αξίες, τις συγκρούσεις και την αναζήτηση.

Και ίσως γι’ αυτό κάποιες περίοδοι της ζωής μας μοιάζουν τόσο αβέβαιες.

Δεν είμαστε πια αυτό που ήμασταν, αλλά δεν έχουμε γίνει ακόμη αυτό που θα γίνουμε.

Βρισκόμαστε κάπου ανάμεσα.

Και το «ανάμεσα» μπορεί να είναι ένας δύσκολος τόπος.

Μπορεί όμως να είναι και ένας τόπος δημιουργίας.

Ο James Marcia, αναπτύσσοντας τη θεωρία του Erikson, έδωσε ιδιαίτερη σημασία σε δύο έννοιες: την εξερεύνηση και τη δέσμευση.

Ο άνθρωπος χρειάζεται να εξερευνήσει πριν δεσμευτεί πραγματικά.

Να δοκιμάσει.

Να αμφισβητήσει.

Να αλλάξει γνώμη.

Να ανακαλύψει ότι κάτι που νόμιζε πως ήθελε δεν του ταιριάζει.

Να επιτρέψει στον εαυτό του να μην έχει ακόμη όλες τις απαντήσεις.

Και αυτό είναι σημαντικό να το θυμόμαστε σε μια εποχή που ζητά από τους νέους ανθρώπους να έχουν σχέδιο για ολόκληρη τη ζωή τους σχεδόν πριν προλάβουν να τη ζήσουν.

Δεν είναι απαραίτητα χαμένος εκείνος που ακόμη ψάχνει.

Μπορεί να βρίσκεται ακριβώς στη διαδικασία μέσα από την οποία θα βρει τον εαυτό του.

Ίσως, λοιπόν, η ενηλικίωση να μην αρχίζει όταν ξέρεις.

Αλλά όταν τολμάς να εξερευνήσεις.

Να δοκιμάσεις μια ζωή που δεν έχεις ξαναζήσει.

Να βρεθείς σε ένα περιβάλλον όπου κανείς δεν σε γνωρίζει.

Να κάνεις νέες σχέσεις.

Να αναλάβεις ευθύνες.

Να διαχειριστείς χρήματα, χρόνο, αποτυχίες, συγκρούσεις και αποφάσεις.

Και κυρίως, να αρχίσεις να ανακαλύπτεις τι από όλα αυτά είναι πραγματικά δικό σου.

Γιατί υπάρχει μια στιγμή κατά την οποία δεν αρκεί πλέον να ρωτάς:

«Τι περιμένουν από μένα;»

Χρειάζεται να ρωτήσεις:

«Τι θέλω εγώ να κάνω με τη ζωή που μου δόθηκε;»

Εδώ συναντάμε τον Viktor Frankl.

Ο Frankl έδωσε στην ανθρώπινη ύπαρξη μια ιδιαίτερη διάσταση: την αναζήτηση νοήματος.

Για εκείνον, το νόημα δεν είναι μια έτοιμη απάντηση που κάποιος μας παραδίδει. Είναι κάτι που καλούμαστε να ανακαλύψουμε μέσα στον τρόπο με τον οποίο στεκόμαστε απέναντι στη ζωή.

Η πιο γνωστή φράση που συνδέεται με τη σκέψη του αποτυπώνει αυτή την ιδέα:

«Όποιος έχει ένα γιατί για να ζει, μπορεί να αντέξει σχεδόν οποιοδήποτε πώς.»

Και ίσως εδώ βρίσκεται κάτι πολύ ουσιαστικό.

Δεν αρκεί να μάθει κανείς πώς να τα καταφέρνει.

Χρειάζεται να αναρωτηθεί γιατί.

Γιατί σπουδάζω;

Γιατί εργάζομαι;

Γιατί επιλέγω αυτούς τους ανθρώπους;

Γιατί θέλω αυτή τη ζωή;

Τι έχει πραγματικά αξία για μένα;

Γιατί μπορεί ένας άνθρωπος να είναι εξαιρετικά αποτελεσματικός και ταυτόχρονα βαθιά αποπροσανατολισμένος.

Να έχει στόχους αλλά να μην έχει νόημα.

Να είναι διαρκώς απασχολημένος αλλά να μην αισθάνεται ότι πηγαίνει κάπου.

Να πετυχαίνει και παρ’ όλα αυτά να νιώθει άδειος.

Η ζωή, επομένως, χρειάζεται κάτι περισσότερο από δεξιότητες.

Χρειάζεται εσωτερικό προσανατολισμό.

Να μπορείς να αποφασίζεις όχι μόνο με βάση το «τι μπορώ να κάνω», αλλά και με βάση το «τι αξίζει να κάνω».

Να μπορείς να λες «όχι» χωρίς ενοχή.

Να λες «δεν ξέρω» χωρίς ντροπή.

Να ζητάς βοήθεια χωρίς να αισθάνεσαι αδύναμος.

Να αποτυγχάνεις χωρίς να μετατρέπεις μια αποτυχία σε ταυτότητα.

Να μπορείς να μείνεις μόνος χωρίς να αισθάνεσαι εγκαταλελειμμένος.

Να μπορείς να συνδεθείς με τους άλλους χωρίς να χαθείς μέσα τους.

Γιατί η μετάβαση σε μια νέα ζωή φέρνει μαζί της και μια παράξενη μορφή μοναξιάς.

Όταν απομακρύνεσαι από το γνώριμο, μπορεί για λίγο να μη γνωρίζεις ούτε εσύ ο ίδιος ποιος είσαι.

Κι όμως, η μοναξιά μπορεί να γίνει ένας τόπος συνάντησης με τον εαυτό.

Εκεί όπου δεν χρειάζεται να ανταποκριθείς στις προσδοκίες κανενός, μπορείς να ακούσεις τι πραγματικά θέλεις.

Να ανακαλύψεις τι σε φοβίζει.

Τι σε συγκινεί.

Τι σε κινητοποιεί.

Τι δεν θέλεις πια.

Και τότε ίσως αρχίζει μια πιο ουσιαστική μορφή ενηλικίωσης.

Όχι να απομακρύνεσαι από τους άλλους.

Αλλά να μπορείς να είσαι μαζί τους χωρίς να χάνεσαι.

Να αγαπάς χωρίς να εγκαταλείπεις τον εαυτό σου.

Να ζητάς βοήθεια χωρίς να παραδίδεις την ευθύνη της ζωής σου.

Να έχεις ανθρώπους δίπλα σου χωρίς να τους ζητάς να ζήσουν τη δική σου ζωή για λογαριασμό σου.

Γιατί τελικά, δεν υπάρχει χάρτης για όλα.

Κάποια στιγμή πρέπει να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε τον δρόμο ενώ τον περπατάμε.

Θα κάνουμε λάθη.

Θα απογοητευτούμε.

Κάποιοι άνθρωποι θα φύγουν.

Κάποια όνειρα θα αλλάξουν.

Κάποιες επιλογές θα αποδειχθούν λανθασμένες.

Και ίσως αυτό δεν είναι αποτυχία.

Ίσως είναι το τίμημα της ελευθερίας.

Ο Erikson μας βοηθά να καταλάβουμε ότι η ταυτότητα είναι μια διαδικασία.

Ο Marcia ότι η αναζήτηση και η εξερεύνηση είναι μέρος αυτής της διαδικασίας.

Και ο Frankl μας θυμίζει ότι, μέσα σε όλη αυτή την αβεβαιότητα, χρειάζεται να αναζητήσουμε το δικό μας «γιατί».

Τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις που συναντιούνται σε ένα κοινό σημείο:

ο άνθρωπος δεν είναι ένα τελειωμένο σχέδιο.

Είναι μια δυνατότητα.

Γίνεται μέσα από τις επιλογές του.

Και κάθε επιλογή είναι, ταυτόχρονα, ένας τρόπος να απαντήσει στο ερώτημα:

«Ποιος θέλω να είμαι;»

Ίσως, λοιπόν, η σημαντικότερη δεξιότητα για έναν άνθρωπο που ανοίγει τον δικό του δρόμο να μην είναι να ξέρει ακριβώς πού πηγαίνει.

Να είναι να μπορεί να προχωρά χωρίς να εγκαταλείπει τον εαυτό του.

Να αντέχει το «δεν ξέρω».

Να αντέχει το «δεν μπορώ ακόμη».

Να αντέχει το «ίσως χρειάζεται να αλλάξω».

Και να έχει αρκετή εμπιστοσύνη στον εαυτό του ώστε να ξέρει πως, ακόμη κι αν χαθεί, μπορεί να ξαναβρεί τον δρόμο.

Γιατί ίσως τελικά η ενηλικίωση δεν είναι να έχεις βρει τον εαυτό σου.

Είναι να συνεχίζεις να τον δημιουργείς.

Και η ζωή δεν αρχίζει όταν έχεις βρει όλες τις απαντήσεις.

Αρχίζει όταν τολμάς να ζήσεις μαζί με τα ερωτήματα.

Τότε ο καινούργιος τόπος παύει να είναι απλώς ένας τόπος όπου βρίσκεσαι.

Γίνεται ένας τόπος όπου γίνεσαι.

Και ίσως αυτό σημαίνει, τελικά, να αρχίζεις να κατοικείς τη ζωή σου.