Πώς επιλέγω ψυχολόγο ή ψυχοθεραπευτή;

Από το φίδι στην ψευδοεπιστήμη: ένας μικρός οδηγός για να ξεχωρίζουμε την επιστημονική γνώση από το καλό μάρκετινγκ

Αν ένα φίδι μπει στο σπίτι σας, πιθανότατα δεν θα αναζητήσετε στο διαδίκτυο κάποιον που «νιώθει βαθιά τα ερπετά», έχει παρακολουθήσει ένα σεμινάριο τριών Σαββατοκύριακων και δηλώνει snake healer. Θα θελήσετε κάποιον που ξέρει τι κάνει.

Αν πονάει ένα δόντι, θα πάτε σε οδοντίατρο. Αν χρειάζεται έλεγχο η καρδιά σας, σε καρδιολόγο. Στην ψυχική υγεία, όμως, τα πράγματα μοιάζουν ξαφνικά λιγότερο αυτονόητα.

Και κάπου εκεί η ψευδοεπιστήμη ξανασυστήνεται.

«Καλησπέρα σας, είμαι η ψευδοεπιστήμη. Έχω εξαιρετικό marketing.»

Δεν εμφανίζεται συνήθως λέγοντας «αυτό που σας προτείνω δεν έχει επιστημονική τεκμηρίωση». Έρχεται με ωραίες λέξεις. Με βεβαιότητες. Με υποσχέσεις γρήγορων αλλαγών, «ξεμπλοκαρισμάτων», μεταμορφώσεων, επαναπρογραμματισμών και μεθόδων που υποτίθεται ότι εξηγούν σχεδόν τα πάντα.

Και αυτό κάνει την επιλογή επαγγελματία ψυχικής υγείας δυσκολότερη απ’ όσο θα έπρεπε.

Τι εννοούμε όταν λέμε «ψευδοεπιστήμη»;

Δεν είναι ψευδοεπιστήμη καθετί καινούργιο, διαφορετικό ή μη οικείο. Ούτε σημαίνει ότι κάθε θεραπευτική προσέγγιση πρέπει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν ένας ισχυρισμός παρουσιάζεται ως επιστημονικός χωρίς να υπόκειται στους κανόνες με τους οποίους ελέγχεται η επιστημονική γνώση: στην έρευνα, στην κριτική, στη δυνατότητα να εξεταστεί αν πράγματι ισχύει και στην προθυμία να αναθεωρηθεί όταν τα δεδομένα δεν τον επιβεβαιώνουν.

Στην επιστήμη δεν αρκεί το «το έχω δει να λειτουργεί». Η προσωπική εμπειρία έχει αξία, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της επιστημονική απόδειξη.

Από την άλλη, η τεκμηριωμένη ψυχολογική πρακτική δεν είναι ένα εγχειρίδιο τεχνικών που εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Η επιστημονική γνώση συναντά την κλινική επάρκεια του επαγγελματία και τον συγκεκριμένο άνθρωπο που βρίσκεται απέναντί του — την ιστορία, τις ανάγκες, τις αξίες, την κουλτούρα και τις προτιμήσεις του.

Με άλλα λόγια, επιστήμη και ανθρώπινη σχέση δεν είναι αντίπαλοι.

Ο τίτλος έχει σημασία

Στην Ελλάδα το επάγγελμα του ψυχολόγου είναι νομοθετικά ρυθμισμένο. Για την άσκησή του προβλέπεται συγκεκριμένη διαδικασία αναγγελίας και απαιτούνται συγκεκριμένα επαγγελματικά προσόντα και δικαιολογητικά.

Αυτό έχει σημασία γιατί στο διαδίκτυο συναντάμε πλέον πολλούς τίτλους: ψυχολόγος, ψυχοθεραπευτής, σύμβουλος, coach, mentor, healer και αρκετούς ακόμη.

Δεν σημαίνουν όλοι το ίδιο πράγμα και δεν αντιστοιχούν στην ίδια εκπαίδευση.

Γι’ αυτό, όταν αναζητάτε ψυχολόγο, είναι απολύτως θεμιτό να γνωρίζετε τις βασικές σπουδές του και αν διαθέτει τη νόμιμη βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος. Αν αναζητάτε ψυχοθεραπεία, έχει νόημα να ρωτήσετε επιπλέον ποια είναι η εκπαίδευσή του στην ψυχοθεραπεία, σε ποια προσέγγιση έχει εκπαιδευτεί και ποια είναι η επαγγελματική του εμπειρία.

Ένας σοβαρός επαγγελματίας δεν θα έπρεπε να ενοχλείται από αυτές τις ερωτήσεις.

Πέντε πράγματα που αξίζει να κοιτάξετε

Δεν χρειάζεται να γίνετε ερευνητές βιογραφικών ούτε να γνωρίζετε όλες τις ψυχοθεραπευτικές σχολές. Χρειάζεται όμως να μπορείτε να πάρετε καθαρές απαντήσεις σε ορισμένα απλά ερωτήματα:

Ποια είναι η βασική επαγγελματική του ιδιότητα και εκπαίδευση;

Διαθέτει τα νόμιμα επαγγελματικά προσόντα που απαιτούνται για την ιδιότητα με την οποία παρουσιάζεται;

Αν παρέχει ψυχοθεραπεία, ποια είναι η σχετική εκπαίδευσή του;

Μπορεί να σας εξηγήσει με κατανοητό τρόπο πώς δουλεύει και ποια είναι τα όρια της δουλειάς του;

Υπόσχεται κάτι που κανένας υπεύθυνος επαγγελματίας δεν θα μπορούσε πραγματικά να εγγυηθεί;

Το τελευταίο ίσως είναι ιδιαίτερα σημαντικό.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει ανθρώπους με πολύ διαφορετικές δυσκολίες και σε διαφορετικές περιόδους της ζωής τους. Δεν είναι όμως μαγική διαδικασία. Η σοβαρή επαγγελματική πρακτική δεν χρειάζεται να υπόσχεται βέβαιη θεραπεία, συγκεκριμένο αποτέλεσμα ή εντυπωσιακή αλλαγή σε προκαθορισμένο αριθμό συνεδριών.

Και μετά υπάρχει κάτι που δεν χωράει σε κανένα πτυχίο

Μπορεί κάποιος να έχει όλα τα απαραίτητα προσόντα και παρ’ όλα αυτά να μην είναι ο κατάλληλος θεραπευτής για εσάς.

Η ψυχοθεραπεία δεν είναι μόνο η εφαρμογή μιας τεχνικής. Είναι και μια σχέση μέσα στην οποία χρειάζεται να υπάρχει χώρος για ασφάλεια, εμπιστοσύνη, ερωτήσεις — ακόμη και διαφωνία.

Μπορείτε να ρωτήσετε. Μπορείτε να πείτε ότι κάτι δεν σας ταιριάζει. Μπορείτε να ζητήσετε να καταλάβετε γιατί γίνεται κάτι. Και μπορείτε να αποφασίσετε ότι αυτή η συγκεκριμένη θεραπευτική σχέση δεν σας βοηθά και να αναζητήσετε άλλη.

Η επαγγελματική δεοντολογία δεν είναι μια τυπική υποσημείωση κάτω από ένα πτυχίο. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο ο επαγγελματίας στέκεται απέναντι στον άνθρωπο που του εμπιστεύεται ένα ευάλωτο κομμάτι της ζωής του: με ευθύνη, επάρκεια, σαφή όρια και σεβασμό.

Ίσως, τελικά, η σωστή ερώτηση να είναι απλούστερη

Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε ψυχολογία για να επιλέξουμε ψυχολόγο.

Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιον έχουμε απέναντί μας.

Τι έχει σπουδάσει. Με ποια ιδιότητα εργάζεται. Σε τι έχει εκπαιδευτεί. Πού τελειώνει η γνώση του. Αν μπορεί να πει «δεν γνωρίζω» ή «αυτό δεν είναι δική μου αρμοδιότητα». Αν αυτό που μας προτείνει στηρίζεται σε επιστημονική γνώση ή απλώς φοράει την ορολογία της.

Και βέβαια, αν μέσα στη συνάντηση με αυτόν τον άνθρωπο μπορούμε να υπάρξουμε χωρίς να πρέπει να εντυπωσιαστούμε, να πειστούμε ή να πιστέψουμε.

Γιατί, τελικά, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει φίδι στο σαλόνι, το να ξέρουμε ποιον καλούμε να μπει μέσα παραμένει σημαντικό.