Λέμε συχνά ότι ο χρόνος γιατρεύει.

Και πράγματι, ο χρόνος κάνει πολλά. Δημιουργεί απόσταση. Μειώνει την ένταση. Βάζει ανάμεσα σε εμάς και σε ό,τι συνέβη ημέρες, μήνες, χρόνια. Μας επιτρέπει να συνεχίσουμε, να επιστρέψουμε στην καθημερινότητα, να γελάσουμε ξανά, να δημιουργήσουμε νέες σχέσεις, να φτιάξουμε μια ζωή που δεν περιστρέφεται διαρκώς γύρω από εκείνο που κάποτε μας πόνεσε.

Μόνο που το πέρασμα του χρόνου δεν είναι πάντα το ίδιο πράγμα με την επούλωση.

Υπάρχουν πράγματα που συνέβησαν πριν από χρόνια και μοιάζουν τελειωμένα — μέχρι κάτι στο παρόν να τα αγγίξει.

Μια απόσταση σε μια σχέση.
Μια απόρριψη.
Ένας αποχωρισμός.
Ένας άνθρωπος που αργεί να απαντήσει.
Μια φωνή που υψώνεται.
Μια αλλαγή που δεν ελέγχουμε.

Και ξαφνικά η αντίδρασή μας μοιάζει μεγαλύτερη από αυτό που συμβαίνει τώρα.

Ίσως γιατί μερικές φορές δεν αντιδρούμε μόνο σε αυτό που συμβαίνει τώρα.

Αντιδρούμε και σε κάτι που έχουμε ήδη ζήσει.

Τι εννοούμε όταν μιλάμε για ψυχικό τραύμα;

Η λέξη «τραύμα» χρησιμοποιείται πλέον πολύ συχνά. Τόσο συχνά, ώστε υπάρχει ο κίνδυνος να χάσει το πραγματικό της νόημα.

Δεν είναι κάθε δύσκολη εμπειρία τραυματική. Η απογοήτευση, η στενοχώρια, η ματαίωση, ακόμη και ο έντονος ψυχικός πόνος αποτελούν μέρος της ανθρώπινης ζωής και δεν χρειάζεται να μετατρέπουμε κάθε δυσκολία σε ψυχολογική διάγνωση.

Από την άλλη, το τραύμα δεν καθορίζεται μόνο από το πόσο «σοβαρό» φαίνεται ένα γεγονός στα μάτια των άλλων.

Δύο άνθρωποι μπορούν να ζήσουν παρόμοιες εμπειρίες και να επηρεαστούν με πολύ διαφορετικό τρόπο.

Γιατί σημασία δεν έχει μόνο τι συνέβη.

Σημασία έχει και πώς το βίωσε ο άνθρωπος στον οποίο συνέβη.

Πόσο ασφαλής ένιωθε. Πόσο μόνος ήταν. Αν είχε κάποιον δίπλα του. Αν μπορούσε να καταλάβει τι συνέβαινε. Αν είχε τη δυνατότητα να αντιδράσει ή αν ένιωθε αβοήθητος. Και, κυρίως, τι νόημα απέκτησε αυτή η εμπειρία για τον ίδιο και για τον τρόπο με τον οποίο άρχισε να βλέπει τον εαυτό του, τους άλλους και τον κόσμο.

Μερικές φορές αυτό που μένει δεν είναι μόνο η ανάμνηση.

Μένει ένας τρόπος να περιμένεις ότι τα πράγματα μπορεί να ξανασυμβούν.

Όταν το παρελθόν εμφανίζεται στο παρόν

Ένας άνθρωπος που κάποτε βίωσε εγκατάλειψη μπορεί αργότερα να δυσκολεύεται ιδιαίτερα όταν αισθάνεται απόσταση σε μια σχέση.

Κάποιος που έζησε σε ένα περιβάλλον όπου έπρεπε διαρκώς να παρατηρεί τη διάθεση των άλλων μπορεί να συνεχίσει, χρόνια μετά, να βρίσκεται σε επιφυλακή απέναντι στις παραμικρές αλλαγές στον τόνο μιας φωνής ή σε μια έκφραση προσώπου.

Κάποιος που έμαθε ότι οι ανάγκες του ενοχλούν μπορεί να γίνει ενήλικας που δυσκολεύεται να ζητήσει.

Κάποιος που πληγώθηκε όταν εμπιστεύτηκε μπορεί να αποφασίσει —χωρίς ποτέ να το αποφασίσει συνειδητά— ότι είναι ασφαλέστερο να μη χρειάζεται κανέναν.

Αυτοί οι τρόποι δεν εμφανίστηκαν χωρίς λόγο.

Κάποτε μπορεί να ήταν τρόποι προστασίας.

Το δύσκολο είναι ότι ένας τρόπος που μας προστάτευσε κάποτε μπορεί αργότερα να αρχίσει να μας περιορίζει.

Να θέλουμε εγγύτητα και ταυτόχρονα να τη φοβόμαστε. Να επιθυμούμε μια σχέση αλλά να περιμένουμε την προδοσία. Να δυσκολευόμαστε να πούμε «όχι», ακόμη κι όταν μέσα μας φωνάζουμε ότι δεν θέλουμε. Να προσπαθούμε να ελέγξουμε τα πάντα επειδή κάποτε μάθαμε πόσο τρομακτικό είναι να μην έχουμε κανέναν έλεγχο.

Τότε το παρελθόν δεν υπάρχει μόνο ως ιστορία.

Υπάρχει στον τρόπο που ζούμε το παρόν.

«Μα έχουν περάσει τόσα χρόνια»

Αυτή είναι ίσως μία από τις πιο σκληρές φράσεις που λέμε στον εαυτό μας.

Γιατί με επηρεάζει ακόμη;
Γιατί δεν το έχω ξεπεράσει;
Γιατί αντιδρώ έτσι αφού ξέρω ότι τώρα τα πράγματα είναι διαφορετικά;

Σαν να υπάρχει κάποια ημερομηνία λήξης στον ψυχικό πόνο.

Ο χρόνος, όμως, δεν δουλεύει μόνος του.

Μπορεί να περάσουν χρόνια και εμείς να έχουμε μάθει εξαιρετικά καλά να αποφεύγουμε οτιδήποτε αγγίζει μια παλιά πληγή. Να έχουμε χτίσει μια ολόκληρη ζωή γύρω από το να μην ξαναβρεθούμε στην ίδια θέση.

Αυτό μπορεί να μοιάζει με επούλωση.

Μέχρι να χρειαστεί να πλησιάσουμε ξανά κάτι που φοβηθήκαμε.

Επούλωση δεν σημαίνει διαγραφή

Η ψυχοθεραπεία δεν μπορεί να αλλάξει αυτό που συνέβη.

Δεν μπορεί να δημιουργήσει μια παιδική ηλικία που δεν υπήρξε, να αναιρέσει μια απώλεια, να πάρει πίσω μια προδοσία ή να κάνει μια δύσκολη εμπειρία να μην έχει συμβεί.

Ούτε στόχος είναι να σβήσουμε τη μνήμη.

Η θεραπευτική δουλειά μπορεί, όμως, να αλλάξει τη σχέση μας με αυτό που συνέβη.

Να μας βοηθήσει να αναγνωρίσουμε τι μας πλήγωσε και πώς μάθαμε να προστατευόμαστε. Να διακρίνουμε πότε αντιδρούμε στο σημερινό γεγονός και πότε μαζί του ενεργοποιείται κάτι πολύ παλιότερο.

Και ίσως, σιγά σιγά, να δημιουργηθεί μια καινούργια εμπειρία:

ότι μπορούμε να πλησιάσουμε χωρίς να χαθούμε,
να βάλουμε όρια χωρίς να εγκαταλειφθούμε,
να ζητήσουμε χωρίς να ντραπούμε,
να εμπιστευτούμε χωρίς να χρειάζεται να έχουμε εγγυήσεις για τα πάντα.

Στην ψυχοθεραπεία Gestalt το παρελθόν δεν μας ενδιαφέρει απλώς ως μια ιστορία που πρέπει να εξηγήσουμε. Μας ενδιαφέρει και ο τρόπος με τον οποίο αυτή η ιστορία γίνεται παρούσα εδώ και τώρα: στο σώμα, στο συναίσθημα, στις σχέσεις, στις επιλογές, στον τρόπο με τον οποίο ερχόμαστε σε επαφή ή απομακρυνόμαστε.

Γιατί εκεί βρίσκεται και η δυνατότητα της αλλαγής.

Όχι στο να ξαναγράψουμε αυτό που έγινε.

Αλλά στο να μη χρειάζεται να το επαναλαμβάνουμε με τον ίδιο τρόπο.

Μερικές πληγές χρειάζονται φροντίδα

Υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στο «δεν πονάει πια τόσο» και στο «έχει επουλωθεί».

Και ίσως αυτή η διαφορά να φαίνεται περισσότερο στον τρόπο που ζούμε.

Μπορώ να θυμάμαι χωρίς να καταρρέω;
Μπορώ να πλησιάζω χωρίς να περιμένω διαρκώς ότι θα πληγωθώ;
Μπορώ να αναγνωρίζω τον φόβο μου χωρίς να του παραδίδω όλες μου τις αποφάσεις;
Μπορώ να βλέπω εκείνον τον παλιότερο εαυτό όχι μόνο μέσα από όσα του συνέβησαν, αλλά και μέσα από όσα κατάφερε να κάνει για να επιβιώσει;

Η επούλωση δεν είναι μια ευθεία γραμμή και δεν έχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.

Κάποιες φορές κάτι που πιστεύαμε ότι είχε τελειώσει επιστρέφει. Όχι απαραίτητα επειδή γυρίσαμε πίσω, αλλά επειδή βρισκόμαστε τώρα σε διαφορετικό σημείο και μπορούμε να το συναντήσουμε διαφορετικά.

Ο χρόνος έχει τη θέση του.

Μας απομακρύνει από ό,τι συνέβη. Μας δίνει νέες εμπειρίες. Ανοίγει χώρο ανάμεσα στο τότε και στο τώρα.

Αλλά μερικές πληγές χρειάζονται και κάτι ακόμη.

Χρειάζονται να αναγνωριστούν.
Να ακουστούν.
Να αποκτήσουν νόημα.
Να συναντηθούν με ασφάλεια και χωρίς βιασύνη.

Χρειάζονται φροντίδα.

Γιατί ίσως επούλωση δεν σημαίνει να φτάσουμε κάποτε στο σημείο όπου τίποτα δεν μας πονά.

Ίσως σημαίνει ότι αυτό που κάποτε μας πλήγωσε δεν χρειάζεται πια να αποφασίζει για το πώς θα ζήσουμε σήμερα.

Ελίνα Τρωγάδα
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
Λιβαδειά & Online